Van Dit un Dat
Verschiedenes über Brauchtum, Literatur,
Geschichte, Döntjes usw...
Johannes Diekhoff: De Pepernöten-Togsloot
Johannes Diekhoff (1919-2013) Lehrer, Heimatforscher, Autor, Kulturfunktionär - hat sich u.a. intensiv für den Erhalt der plattdeutschen Sprache eingesetzt und gründete den Verein Oostfreeske Taal, deren Vorsitzender er bis 2013 war.
As Kaiser Napoleon sien Hals nich vullkriegen kunn, truck he mit sien Suldaten na Russland rin. An de Beresina hett he denn sien Lehrgeld betahlt.
As Köning Krösus sien Hals nich vullkriegen kunn, truck he mit sein Suldaten na Persien rin. En Wickwiev van Delphi harr an hum seggt: Wenn du over de Halys geihst, denn kannst du en grote Riek vernelen!“ He was woll mit Blindheit slaan; eerst naderhand muss he ´t beleven, dat dit verneelte Riek sien egen was.
As Köning Pyrrhus sien Hals neet vullkriegen kunn, truck he mit sien Suldaten in dat Römerriek in. Tweemaal hett he daar en grote Slacht wunnen; man he betahlde de mit sovööl van sien Lüü, dat he bedröövt seggen dee: „Wenn ik nochmaal för ´t Winnen sovööl betahlen mutt, denn bün ik d´r achterdaal! Well so winnt, de verlüst!“ Dat is ok so komen, un Pyrrhus muss torügg na daar, waar he herkomen was.
Dree Keerls, de de Hals neet vullkriegen kunnen! Nett akkraat so as ik! Un mi is dat so gahn:
Dat was an een Kipp-Kapp-Kögel-Avend in en van de dartiger Jahren. Mien Mackers un ik wassen mit Scherbellenkoppen unnerwegens. Ditmal harr ik van mien Moder een van hör Trikotagen-Slüpfers overtrucken; so en heelgröne, van binnen ruug un van buten gladd; un um dat Liev un de Been mit en duum-dicke Gummiflipsband.
Wi wassen de Husen van de Wieke all bilangs west, un mien Trikotagenslüpfer was full un swaar, un ik kunn knapp mehr lopen van all de Pepernöten, Appels, Appelsinen, Slickergood un wat dat anners noch so gaff. Dat was en hannige Kraam mit mien Büx: Mit beide Duums achter de Gummiritt, antrecken, un denn see ik smaals, wenn wi mit uns „ein feste Burg ist unser Gott“ to Enne komen wassen: „Smiet mi ´t man in de Slüpfer rin!“ Blot breetbeenig kunn ik lopen, as en Henne, de ´t Leeg uthett.
Wi harren allmachtig wat binannerkregen! Sünner annerswat kunn ik daar bit Wiehnachten good van leven; un as ik hören kunn, harren de Minsken mi ok noch woll en Hand vull Gröschens in de Büx goit. „Laat uns utscheien, wi hebben genoog!“, see een van mien Mackers. Man ik kunn de Hals neet vull genoog kriegen!
„Noch eevkes na de Plaatsen up ´t Klooster!“ see ik. „Daar komen neet so vööl hen to singen, de Lüü daar geven düchtig wat! Wi nehmen de körtste Weg, dwars dör dat Land!“ Ik gung vörut so good, as ik noch lopen kunn, un de annern achter mi an, bit wi vör en brede Sloot, en Togsloot, stunnen, de nach de Regendagen randvull Water was.
De gode Raad van een van mien Mackers: “Laat uns de Damm söken!“ , sloog ik in de Wind. Dat was ok mien Ehre to nah; nöömden se mi nich „Hans Liekdör“?
„Biesied!“ reep ik, „ik maak jo ´t vör!“ Na de Sloot hen full dat Weidland wat of, dat kunn mi topass komen. Ik namm twintig Tree Ofstand. De Maan gaff Lücht, un ut de Feernte leet dat Water in de Sloot ok man halv so breed. Ik namm Anfahrt, feller, feller, feller! De Pepernöten, de Appels, de Appelsinen, al dat Slickerkraam in Moder hör Trikotagenbüx kwammen in Repp un Rohr; man dat sull mi nix schelen! Un de Gröschens, de klöterden, un do … sett ik of, - sweevde , reet boven de Sloot de Been wied utnanner …. un dat gaff en Ratsch un en Gepulter!
Un dat wurr mi so licht to, un ik stunn an de anner Slootkante, un de Maan dee sien Best, un mien Mackers an de anner Sied stunnen daar to kakeln un to spektakeln, un ik keek in dat Water - sach mank Aantjeflott un mank Papenmint humpeln un dumpeln: all mien Appels, mien Appelsinen, un all dat Slickerkraam! Torügg kwamm ik mit en halve Anfahrt.
Bi de Lüü up ´t Klooster wurr nich mehr sungen dit Jahr!
Bit Wiehachten harr ik en schofel Tied.
Anner Daag bün ik heel allennig mit en Krabber un en Jierschepper na de Sloot hen west. Ik hebb noch wat Appels un Appelsinen redden kunnt. Man de Pepernöten, de harren de Nacht nich overdüürt, van de funn ik vör de Damm up dat Water blot noch en Mengsel van Aantjeflott un Pepernötenbreei. So is mi dat gahn, as ik de Hals nich vull kriegen kunn, an een Martiniavend in een van de dartiger Jahren!
Ik hebb wunnen do mit mien Jump over de Sloot, man ik hebb daarbi to vööl verloren, as Pyrrhus! Ik hebb Lehrgeld betahlt as Napoleon an de Beresina, as Krösus an de Halys! Mien Beresina un mien Halys, dat is tüsken ´t Fehn un Klooster de Pepernöten-Togsloot!
Un waar is dien?
(En Text ut Diesel van 1983)
Tagline
Uns Reis na Auerk
August 2026
Kinder, nee, wat ´n moije Lüstfahrt hebben unse Liddmaten daar weer vörbereid´t: 4 Dagen na Auerk un Umgevung mit´n heil moij Programm, ergänzt dör all deij ungeplaande Ungemakken, deij dat Leven so levensweert maken.
Los gung dat all an de Offreisedag: Lissy harr hör Papieren in Huus liggenlaten un muss nochmal taurügg – so schrumpfte uns sesskoppege Zugfahrerklöttje up fiev Lüü.
Mit unse Underkunft „Hotel Stadt Aurich“ hebben wi dat allerbest antruffen: Gepleegde Butenanlagen mit´n wiedlopege Terrasse, schone Kamers un fründlek Personal sörgten daarför, dat sück de Gasten wohlfeulen. An de eerste Avend gafft buten ´n grotet Grill-Büffet, heil smakelk!
Ander Mörgen hett uns Antje Pollmann mitnomen up ´n Stadtführung un wees uns Karken, dat Slött, un völes mehr, un seij harr vööl Interessantes tau vertellen over Grafen, Wikingers un wat neit all!
An Enn van de Fööhrung hebben wi uns in de Lambertikark ´n wunnerbar Örgelkonzert anhört.
Intüsken harr sück uk uns Ersatzmann un neije Liddmaat Thomas mit de Zug up Weg na Auerk maakt, un Ines´ Telefon stunn neit stille. De düütse Bahn hett hum alle Stocken tüsken de Beinen smeten, deij tau kriegen wassen: Zug versüümt, Zug-Utfall, Gleiswessel, Liggenblieven in Augustfehn. Dat smakelke Aaleten mit uns is hum daardör nei vergönnt west, dat spitt hum vandage noch. Man tegen halv 9 stappde heij denn doch ut de Bus un waarde in´t Hotel mit grote Hallo in de Gruppe upnomen.
Sönndag Mörgen gung de Reise weer na Ihlow, waar wi na ein Loopke dör de Wald in´t Raadhuus tausamen mit de Bremer Butenoostfreisen van Börgermester Arno Ulrichs verwacht waarden. Bi lecker kolde Dranken hett heij uns vööl vertellt over Ihlow un umtau, un achteran stunn heij uk noch parat bi de fraugere Klosterstee, um mit uns dat Stück „Friesische Freiheit“ under open Hemel antaukieken.
Un dat hett sück wahrhafteg lohnt: Wat deij mehr as 100 Beteiligten daar up de Beinen stellt hebben – alle Achtung! Wi wassen allemann beduust van Bühnenbild, deij Kostümen un deij gaude Texten – all up Platt! Man tuusken harrn wi neit wullt mit de Spölers, deij in hör Kledage tapfer in de stekende Sünne noch mehr tau lieden harrn as wi up de Tribüne.
Bi´t Avendeten in de „Harlekin“ kunnen wi nochmal fein mit de Bremers tausamensitten.
Maandag harr de Präsident van de “Oosfreiske Landschup” , Rico Mecklenburg, hoogst persönlek tau ein krass Koppke Tee un frisse Krinthstuut in sien Residenz neugt, uns vööl van disse in Richtung un uk van sück sülvst vertellt; un uns noch de Rüümten mit olde Exponaten wesen. Dank an Rico för de moije Vördrag!
Mennegeine van uns hett noch de 170 Jahre olde Drogerie Maass besöcht un feulde sück futt 100 Jahr taurüggversett: Original olde Regalen un Schappen, de Fautdele knarzte, un staffolde Reklameschilder reegten tau Smüstern an. Dat Menske achter de Tünnebank versekerde: Dat Mobiliar is old – man de Ware is neij!
An unse letzte Avend stellde uns dat Hotel ein Konferenzruum teu Verfügung, waar´t nochmal smakelk Eten gaff. Un so moij taurechte maakt!
Hartlek Dank an unse Organisatorinnen för disse moije Reise, andermal bint wi weer d´rbi!
Jau Ines (up Börkumer Platt)



DE NEIJE FERNSEHER
In dat gesegnete Oller von 102 lett Oma Krüüsmann de Fernsehfakkmann komen. Se meint, seij un hör Fründin Hermine könen nei mehr so gaud kieken, daarum sall nu ´n 65-Toll-Apparaat d´rher.
„Mien leive Frou Krüüsmann“, seggt de Händler, „hebben Seij wall ´n Lineal tau Hand?“ – „Ja, hier, eine van 30 cm.“ – „Gaud, denn meten Seij doch even 29,7 cm of, dat is de Tied, deij Seij all leevt hebben. Un för deij 3 Millimeter willen Seij sük noch ´n neije Fernseher tauleggen?“ -
„Ja wall, ik nehm hum. Un ik koop mi noch wat: `n neijet Lineal van 40 Zentimeter!“

Lecker Krinthstuut
De Plattproters komen ja elke Maand an de 1. Maandag Klock 11:00 in ´t Clubraum van de Töpferstiftung bi´nanner um bi´n lecker Koppke Tee so van Dit un Dat to proten. To ´n echten „11-Ührtje“ hört ok Krinthstuut… Un de backt uns faken uns Lissy - un sooo lecker, dat se uns dat Rezept verklaart hett, wieldat wi haast süchtig d´r van worden bünd. Willt ji ´t Rezept ok probeeren - of lever to ´n goode Proot to uns in´t Clubraum komen??
AJH

An Unnereems
mit "zum" un "um"
Kickst du van Emden över d´Diek - na ´t Westen över de Eems -
kannst du de Dullart – breed un wied - daar vör di liggen seen.
Geiht nu dien Oog na ´t Süden wat - up anner Sied so langs -
liggt günt een oll oostfreeske Schatt: Dat moje Rheiderland!
Achter de hoge, gröne Diek liggt wied dat Marschenland -
mit Plaatsen as en Königriek; mit swartbund Veehbestand.
In mennig grote Tiggelee worrn rode Steenen brannt.
Van Eems, daar brengt de Fiskeree de friske Fisk an Land.
Blot söchst een Dörp du an de Eems, dann kiek un hör di um!
Haast elke Dörp hett an sien Enn een "zum“, „gum“, „siel“ of „kum“!
Kennst Ditzum, Pogum, Hatzum du -un Ooldebörgstersiel?
Kennst Jemgum, Bingum, Esklum ok - un Nüttermöörmersiel?Man wenn du över ´t Sieldeep finnst een Brügg up een Gerüst,
dann weest de seker, leve Fründ, dat du in Ditzum büst!
(Van Gerd Rhauderwiek)
Uns Reis na Oostfreesland na Rhauderfehn
im Septembermaant 2025
Van Harten begrött van uns Liddmaten Amuth un Bernt mit ´n Glaske Sekt hebben wi uns in ´t Heimatmuseum bi ´n Koppke Tee un heel lecker Krinthstuut van de Anreis ´n bietje verhaalt. So wassen Kopp un Maag parat för ´t Programm van uns „Studienreis“: „Wo sach dat dotieds ut in Oostfreesland, as vör dusende van Jahren na de Iestied de Nordsee un ´t Land entstahn un Moor, Geest un dat Marschland
upkomen bünd.“
Umdat neet to völ Wetenskupp uns de Kopp duselig maken dee, hett ´n Theatergrupp van´t Heimatvereen ´n paar Sketche upföhrt… ut olle Tieden versteiht sük, as dat noch min Warktüüg un kien Rentenversekerung gaff!
De 1. Daag van uns Reis, de 16. Sept. was d´rher, wi harren völ lehrt un ok mennig Pläseer hat.
An de 17. Sept. stunn ´t „Marschland“ up Programm. Wi hebben de Biohoff „Freese“ besöcht, un uns verklaaren laten wo dat mit de „ökologische“ Anbau van Gemüse geiht un wo anners de Tomaten smecken doon, wenn se sünner Chemie wassen könen. Dat bünd wi naderhand bi de prachtige Imbiss so richtig good wiesworden.
Un denn gung ´t mit ´n Trecker un Planwagen los in ´n Hammerk – vandaag Naturschutzgebiet - wo sük dat hören deit mit Söpkes un Juchhei!
´n Stopp gaff dat in ´t Privathuus van uns „Trecker-Kaptein“ – he wiesde uns sien Sammlung van Miniaturmodellen van all Maschinen de dotieds in de Buurkereen bruukt worden un vandaag noch bruukt worden. Sien Wark wurr all in Berlin bi de „Grüne Woche“ wiest.
An de 18. Sept. gung dat mit de Moorbahn in´t Moor in Ramsloh – vörbi an Steden, waar dat Moor noch ofbaut un ok weer „renaturiert“ word. Een Vördrag wo dat Moor wassen deit, ofbaut, stuukt un verarbeidt un nu weer renaturiert word, was de 3. Punkt van uns Studien-Reis.
In´t Moor was dat ´n bietje so as in´n gruselige Film van Edgar Wallace… düster, kolt un ´n Dookregen gung sacht over´t Grund…so wassen wi blied, as uplesd smakelk Wursten – up Törf grillt – uns weer upklütern kunn.
Utklungen hett de Daag mit ´n wunnerbar Orgelkonzert in de Kark.
An de 19. Sept. gung dat weer torügg na Hambörg- vollstoppt mit Weten, moi Belevnissen, Erinnern un Upfrisken…
Waar geiht uns Reis in 2026 hen?
Almuth